Hướng dẫn chọn tời điện an toàn: 6 bước và bảng tra tải trọng

Một chiếc tời 220 V ghi "cáp đôi 600 kg" chỉ nâng được 300 kg khi đi cáp đơn. Nhiều đội thợ không đọc kỹ dòng nhãn này nên treo quá tải ngay từ chuyến đầu.

Hướng dẫn chọn tời điện an toàn gói gọn trong bốn việc. Tải định mức tối thiểu bằng 125% tải thực, đúng nguồn điện, có phanh điện từ và công tắc hành trình. Ngoài ra, tời nâng tải phải được kiểm định theo QTKĐ 14-2016/BLĐTBXH trước khi sử dụng.

Bài viết có bảng so sánh 5 loại tời, bảng tra tải trọng và quy trình 6 bước. Cuối bài là bảng kiểm tra đầu ca để bạn in ra, dán cạnh vị trí đặt tời.

Puly dẫn cáp tời treo trên giàn giáo công trình, vị trí cần tính đến khi chọn tời điện an toàn

I. Tời điện là gì và gồm những bộ phận nào?

Trước khi tìm hiểu hướng dẫn chọn tời điện an toàn, về khái niệm, tời điện là thiết bị dùng động cơ điện quay tang cuốn cáp để nâng, hạ hoặc kéo tải. Động cơ truyền lực qua hộp giảm tốc, nhờ vậy tang quay chậm nhưng lực kéo lớn.

• Động cơ: chạy điện 1 pha 220 V hoặc 3 pha 380 V.
• Hộp giảm tốc: các tầng bánh răng giảm tốc độ quay và tăng lực kéo lên tang.
• Tang cuốn cáp: cuốn và nhả cáp thép trực tiếp, khác với puly chỉ dùng để đổi hướng cáp.
• Phanh điện từ: tự kẹp giữ tải khi nhả nút bấm hoặc khi mất điện đột ngột.
• Công tắc hành trình: tự ngắt động cơ khi móc chạm giới hạn trên hoặc dưới.

Phanh điện từ là bộ phận an toàn quan trọng nhất của tời. Khi phanh hỏng hoặc không có phanh, tải sẽ rơi tự do lúc mất điện. Với hàng chất lượng, thời gian hãm phanh thường từ 0,5 giây trở xuống.

Tời nâng khác tời kéo thế nào?

Tời nâng được treo trên dầm và giữ tải lơ lửng theo phương thẳng đứng. Tời kéo có bệ thép bắt bulong xuống nền bê tông, dùng kéo vật theo phương ngang hoặc mặt dốc.

Dùng tời nâng để kéo lê vật trên sàn sẽ làm cáp xoắn và mòn rãnh puly rất nhanh. Vì vậy, bạn cần xác định hướng kéo trước khi chọn loại tời.

II. So sánh 5 loại tời điện phổ biến

Mỗi loại tời phù hợp một kiểu công việc, không có loại nào dùng được cho mọi công trình. Bảng dưới đây lấy thông số 4 mẫu tời Thuận Phát đang cung cấp, kèm dòng tời kéo mặt đất.

Máy tời điện treo có phanh điện từ và công tắc hành trình, tải 200–1.000 kg

Tời điện 1 pha và 3 pha khác nhau thế nào?

Tời 1 pha dùng điện 220 V dân dụng, dễ đấu nối và phù hợp công trình nhỏ. Với tời điện treo Thuận Phát, loại 220 V nâng được 200–500 kg.

Tời 3 pha dùng điện 380 V, chạy ổn định hơn khi phải nâng liên tục cả ca. Tời điện treo loại 380 V nâng từ 500 kg đến vài tấn, phù hợp nhà xưởng lớn.

III. Hướng dẫn chọn tời điện an toàn theo các thông số

Hướng dẫn chọn tời điện an toàn với năm thông số dưới đây quyết định tời có làm việc an toàn trên công trình của bạn hay không. Con số tải trọng in trên nhãn chỉ là một trong năm thông số đó.

Tải trọng định mức và hệ số dư

Tải trọng định mức, còn gọi là WLL hoặc SWL, là khối lượng lớn nhất tời được phép nâng. Bạn nên chọn tời có tải định mức tối thiểu 125% tải thực tế.

Khi đó, tời chỉ làm việc ở mức 70–80% công suất, nên motor, cáp và phanh bền hơn. Phần dư này cũng đỡ được lực giật lúc tời bắt đầu nhấc tải khỏi mặt đất.

Chiều cao nâng và độ dài cáp

Bạn cần đo từ điểm treo tời xuống vị trí đặt hàng thấp nhất. Khi móc xuống điểm thấp nhất, trên tang vẫn phải còn từ 3 đến 5 vòng cáp.

Nhả hết cáp khỏi tang sẽ dồn toàn bộ lực kéo lên chốt giữ đầu cáp, dễ làm gãy chốt. Vì vậy, chiều dài cáp mua về phải dài hơn chiều cao nâng thực tế.

Tốc độ nâng

Tời nhanh 18–28 m/phút phù hợp đưa vật liệu lên tầng để giữ tiến độ. Tời chậm 4–8 m/phút phù hợp căn chỉnh khuôn đúc, dầm thép cần đặt chính xác.

Chế độ làm việc của động cơ

Chế độ làm việc là tỷ lệ thời gian motor được chạy trong mỗi chu kỳ, tính bằng phần trăm. Ví dụ, tời điện treo Thuận Phát có chế độ làm việc 20–40%, tức cần nghỉ xen kẽ.

Chạy quá chế độ làm việc khiến motor nóng nhanh, rơ le nhiệt nhảy và cuộn dây giảm tuổi thọ. Nếu công việc cần nâng liên tục cả ca, bạn nên chọn dòng 3 pha.

Cấp bảo vệ IP theo môi trường

Cấp IP cho biết vỏ motor chống bụi và nước đến mức nào. Trong nhà xưởng khô ráo, bạn nên chọn motor từ IP44 trở lên.

Ngoài công trường có mưa và bụi, motor cần từ IP54 hoặc IP55 trở lên, vỏ sơn tĩnh điện. Nơi có hóa chất hoặc nguy cơ cháy nổ cần tời chống cháy nổ theo tiêu chuẩn ATEX hoặc IECEx.

IV. Bảng tra tải trọng tời điện theo khối lượng cần nâng

Bảng dưới đây tính sẵn theo nguyên tắc tải định mức tối thiểu bằng 1,25 lần tải thực. Tải thực gồm vật nâng cộng thùng chứa, móc, dây buộc và puly đi kèm.

Nhãn trên thân tời điện 220V ghi rõ tải cáp đơn 300 kg và cáp đôi 600 kg

Đọc đúng nhãn cáp đơn và cáp đôi

Tời 220V trong ảnh trên có nhãn ghi hai mức: cáp đơn 300 kg, cáp đôi 600 kg. Mức 600 kg chỉ đúng khi cáp đi vòng qua puly ở móc rồi quay lên thân tời.

Khi chạy cáp đơn, lực nâng thực tế giảm đi một nửa. Do đó, bạn cần hỏi rõ tải trọng ghi là cáp đơn hay cáp đôi trước khi chốt đơn.

V. Quy định kiểm định tời điện bạn cần biết trước khi mua

Tời nâng tải và tời kéo theo phương nghiêng là thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn. Hướng dẫn chọn tời điện an toàn bạn cần quan tâm danh mục này ban hành kèm Thông tư 36/2019/TT-BLĐTBXH.

• Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13.
• Thông tư 54/2016/TT-BLĐTBXH: ban hành các quy trình kiểm định thiết bị nâng.
• QTKĐ 14-2016/BLĐTBXH: quy trình kiểm định tời điện dùng để nâng tải.
• QTKĐ 15-2016/BLĐTBXH: quy trình kiểm định tời điện kéo tải theo phương nghiêng.
• QCVN 7:2012/BLĐTBXH và TCVN 4244: yêu cầu an toàn khi thiết kế, chế tạo, kiểm tra thiết bị nâng.

Tên gọi tời mini hay tời gia đình không quyết định việc có phải kiểm định hay không. Đơn vị kiểm định căn cứ vào công dụng, kết cấu và cách lắp đặt thực tế của thiết bị.

Tời đạt yêu cầu được dán tem và cấp giấy chứng nhận kiểm định. Chu kỳ kiểm định định kỳ là 2 năm, riêng tời dùng trên 12 năm còn 1 năm.

Bước thử tải phải do tổ chức kiểm định đủ điều kiện thực hiện. Đơn vị sử dụng tự thử tải không thay được giấy chứng nhận kiểm định khi nghiệm thu.

Cụm móc và xe con chạy trên dầm thép nhà xưởng, kết cấu treo cần kiểm tra khi kiểm định

VI. Quy trình 6 bước hướng dẫn chọn tời điện an toàn và đưa vào sử dụng

Quy trình dưới đây đi từ lúc tính tải đến khi bàn giao tời cho ca làm việc. Mỗi bước có việc cần chuẩn bị và kết quả cần đạt để kỹ sư dễ kiểm tra.

Bước 1: Tính tải thực tế và chọn tải định mức

Bạn cần cộng khối lượng vật nặng nhất với thùng chứa, móc, puly và dây buộc. Sau đó nhân tổng này với 1,25 để ra tải định mức tối thiểu.

Ví dụ, khối động cơ 380 kg đặt trong thùng sắt 15 kg, dây buộc và móc thêm 5 kg. Tải thực là 400 kg, nên cần tời có tải định mức từ 500 kg trở lên.

Bước 2: Đo chiều cao, kiểm tra nguồn điện và môi trường

Kỹ thuật viên đo chiều cao nâng rồi cộng thêm phần cáp để còn 3–5 vòng trên tang. Đồng thời, bạn xác định nguồn điện 1 pha hay 3 pha, tời đặt trong nhà hay ngoài trời.

Bước 3: Chọn loại tời và trang bị an toàn

Tời treo phù hợp nâng thẳng tại một điểm, còn tời kèm rùa chở hàng dọc theo dầm. Khi người vận hành phải đứng xa tải, nên chọn tời điều khiển từ xa phạm vi 30–50 m.

Dù chọn loại nào, tời cũng phải có phanh điện từ, công tắc hành trình và nút dừng khẩn cấp. Móc cũng cần có chốt an toàn, và bạn nên yêu cầu người bán xác nhận bằng văn bản.

Bộ tời điện kèm rùa di động chạy trên dầm chữ I, vừa nâng hàng vừa di chuyển ngang

Bước 4: Nhận hàng và đối chiếu giấy tờ

Khi nhận tời, bạn cần có đủ CO, tức chứng nhận xuất xứ, và CQ, tức chứng nhận chất lượng. Kèm theo là phiếu bảo hành và sách hướng dẫn vận hành.

Tiếp theo, bạn đối chiếu nhãn trên thân máy với đơn hàng, nhất là tải cáp đơn. Vỏ máy không nứt, cáp không tưa sợi, móc còn chốt an toàn là đạt.

Bước 5: Lắp đặt và đấu điện đúng kỹ thuật

Tời được treo trên dầm thép chịu được tổng khối lượng tời cộng vật nâng, bulong siết chặt. Cáp lắp đúng chiều rãnh tang, không xoắn, dây nguồn kẹp cố định để không cuốn vào tang.

Nguồn điện cần đi qua aptomat riêng có chống rò RCBO, vỏ tời nối đất trước khi đóng điện. Nút dừng khẩn cấp đặt ở vị trí người vận hành dễ bấm.

Tời điện đặt trên công trường có tang cuốn cáp và tay bấm kèm nút dừng khẩn cấp màu đỏ

Bước 6: Chạy thử, kiểm định và bàn giao

Bạn cho tời chạy không tải vài lần để kiểm tra chiều quay, phanh và công tắc hành trình. Sau đó nâng một tải nhẹ lên 10–20 cm, dừng lại xem phanh có giữ chắc không.

Với tời thuộc diện bắt buộc, đơn vị kiểm định thử tải và dán tem trước khi tời vào ca. Người vận hành cần được hướng dẫn quy tắc an toàn và nhận sổ theo dõi thiết bị.

VII. Hướng dẫn chọn tời điện an toàn: 7 sai lầm thường gặp khi chọn và dùng tời điện

Phần lớn sự cố tời không do máy hỏng sẵn mà do chọn sai hoặc dùng sai. Bảy lỗi dưới đây thường gặp ở cả công trường lẫn nhà xưởng.

• Nhầm tải cáp đôi thành tải cáp đơn, nên tời bị quá tải gấp đôi khi chạy cáp đơn.
• Mua tời trôi nổi, motor quấn dây nhôm, bánh răng thép tạp dễ mẻ khi gặp tải nặng.
• Đấu tụ cho tời 3 pha chạy điện 1 pha, làm giảm khoảng 50% công suất và dễ cháy cuộn dây.
• Dùng tời vỏ mỏng không đủ cấp IP ngoài trời, nước lọt vào gây chập điện và rò ra móc.
• Để tải treo lơ lửng quá lâu khiến phanh nóng, mỏi và trượt tải.
• Bấm nhả nút liên tục hoặc đảo chiều khi tang chưa dừng hẳn, gây giật mạnh lên cáp.
• Dùng tời treo kéo vật chéo hoặc kéo lê trên sàn, làm cáp xoắn và mòn rãnh puly.

Khi tải lên đến cao độ cần đặt, bạn nên kê gối đỡ chịu tải rồi mới nhả cáp. Ngoài ra, tuyệt đối không cho người đứng hoặc đi lại bên dưới tải đang nâng.

VIII. Bảng kiểm tra tời điện trước mỗi ca làm việc

Bảng này phù hợp để in khổ A4 và dán cạnh vị trí đặt tời. Người vận hành chỉ mất vài phút mỗi đầu ca nhưng phát hiện sớm được hư hỏng.

Móc cẩu có chốt an toàn, hạng mục cần kiểm tra mỗi đầu ca khi dùng tời điện

Lịch bảo dưỡng định kỳ

• Hằng ngày: kiểm tra theo bảng trên, lau khô nước mưa và bụi bám trên thân máy sau ca.
• Hằng tháng: kiểm tra dầu hộp số, bôi mỡ chịu nhiệt gốc lithium lên cáp, siết lại bulong treo.
• Hằng quý: kiểm tra chổi than motor tời 1 pha, đo điện trở cách điện của dây dẫn.
• Mỗi 6 tháng: bảo dưỡng toàn diện, tra dầu và kiểm tra má phanh.
• Mỗi 2 năm: kiểm định lại theo quy định, tời dùng trên 12 năm kiểm định mỗi năm.
• Thay cáp ngay khi có dấu hiệu ở bảng trên, tời làm việc cường độ cao nên thay cáp sau khoảng 12 tháng.

IX. Giá tời điện, kho hàng và bảo hành tại Thuận Phát

Thuận Phát cung cấp tời điện treo, tời 220V, tời kèm rùa di động và tời điều khiển từ xa. Giá phụ thuộc tải trọng, chiều dài cáp và nguồn điện. Vì vậy, ngoài hướng dẫn chọn tời điện an toàn, Thuận Phát báo giá theo thông số từng công trình.

Mỗi tời giao kèm CO/CQ và được bảo hành 12 tháng. Thuận Phát có kho tại Hà Hà Nội giao hàng toàn quốc.

Với công trình, doanh nghiệp và dự án, Thuận Phát miễn phí giao hàng trong bán kính 300 km. Thông số có tại trang máy tời điện treo, máy tời điện 220V và tời điều khiển từ xa.

Xem thêm: Cách lựa chọn con đội thủy lực: 6 bước và bảng tra tải trọng

Xem thêm: Bộ tời điện kèm rùa di động

Chọn sai tải một lần dẫn đến bất cập phải đổi máy, chờ hàng, cả đội đứng việc giữa lúc gấp. Bạn chuẩn bị khối lượng vật nặng nhất, chiều cao nâng và nguồn điện công trình. Sau đó, bạn gọi hoặc nhắn Zalo 0965 660 836 để Thuận Phát chọn đúng tời và báo giá.