Các thiết bị nâng hạ chuyên dụng: 7 loại và quy định kiểm định

Các thiết bị nâng hạ chuyên dụng là máy và dụng cụ để nhằm nâng hạ, kéo, hoặc di dời vật nặng có tải trọng vài trăm kg đến hàng tấn, tùy loại. Chọn sai loại hoặc sai tải là nguyên nhân thường gặp gây ra các vấn đề nguy hiểm như rơi tải, đứt cáp, vỡ kích. 

Bài viết sau sẽ giúp bạn chọn đúng, qua việc so sánh 7 loại thiết bị nâng hạ và cung cấp quy định kiểm định của Việt Nam. Đồng thời cung cấp 6 bước tiêu chuẩn để đưa vào vận hành an toàn thiết bị.

Các thiết bị nâng hạ chuyên dụng tại công trường xây dựng

I. Các thiết bị nâng hạ chuyên dụng gồm những loại nào?

Các thiết bị nâng hạ công nghiệp chuyên dụng là các thiết bị làm việc theo chu kỳ: Móc tải, nâng, di chuyển, nhả tải rồi quay lại. Trên thị trường hiện nay cung cấp 7 nhóm chính:

• Cầu trục, cổng trục: Chạy trên ray, ở nhà xưởng hoặc bãi kho
• Pa lăng xích kéo tay, pa lăng điện: Treo dầm và nâng hạ tại chỗ
• Tời điện (tránh nhầm với Pa lăng điện là hai loại khác nhau): Quấn cáp trên tang, nâng vật hoặc kéo ngang.
• Kích, con đội thủy lực: Đẩy vật nặng lên bằng áp suất dầu, dùng ở khe hẹp
• Xe nâng hàng: Xe nâng vừa chở vừa nâng
• Rùa chuyển máy: Con lăn đặt dưới máy để dịch chuyển trên sàn
• Phụ kiện nâng hạ: Cáp, xích, dây cẩu vải, ma ní, móc cẩu

Bảng tải trọng các loại thiết bị:

Ví dụ thực tế. Để nâng và lắp van như van bướm DN300 hay van cổng DN200 nặng vài trăm kg, chỉ cần 1 pa lăng xích 1 tấn là đủ.

Pa lăng xích kéo tay dùng trong nhà xưởng

II. Quy định kiểm định theo Thông tư 54/2016/TT-BLĐTBXH

Thông tư 54/2016/TT-BLĐTBXH ban hành 30 quy trình kiểm định thiết bị cần an toàn nghiêm ngặt. Trong đó, có 3 quy trình liên quan đến các thiết bị nâng hạ như:

QTKĐ 09 và QTKĐ 14 yêu cầu thử tĩnh bằng 125% tải thiết kế, thử động bằng 110% (treo vật nặng hơn tải định mức 25% trong 10 phút, và nâng hạ vật nặng hơn 10% để thử phanh).

Với tời điện, QTKĐ 14 ghi kết quả thử tĩnh đạt khi treo tải 10 phút mà tải không trôi. Sau khi hạ, các bộ phận không được nứt hay biến dạng.

QTKĐ 09 còn yêu cầu điện trở nối đất không quá 4,0 ôm. Điện trở cách điện của động cơ không dưới 0,5 mega Ôm khi thử ở 500V.

III. 6 bước đưa thiết bị nâng hạ vào sử dụng

Quy trình sau đây có thể áp dụng với cầu trục, pa lăng và tời. Với kích thủy lực, bạn bỏ bước kiểm định và thực hiện các bước còn lại.

Bước 1: Tính tải cần dùng: Cân hoặc ước lượng khối lượng vật nặng nhất. Với kích, nên nhân khối lượng với 1,2-1,3. Với tời, nên chọn tối thiểu 125% tải thực.

Bước 2: Kiểm tra hồ sơ: Đối chiếu hồ sơ với kỹ thuật gốc, xem giấy hợp quy không và kiểm tra cả CO/CQ. Tem kiểm định còn hạn không.

Bước 3: Bố trí người theo công việc. Theo QCVN 7:2012, mỗi thiết bị nâng hạ cần ít nhất 2 người. Người điều khiển và móc tải phải từ 18 tuổi, có thẻ an toàn.

Cổng trục dầm đơn ngoài bãi, thiết bị phải kiểm định định kỳ

Bước 4: Kiểm tra phụ kiện: Móc cẩu phải có chốt an toàn. Chỉ dùng xích từ cấp G80 trở lên để nâng. Cáp thép phải bắt đủ số khóa cáp.

Bước 5: Chạy thử: Chạy thử không tải để kiểm tra phanh và công tắc giới hạn. Nâng tải lên một đoạn ngắn rồi dừng, phanh phải giữ chặt

Bước 6: Kê chèn và ghi sổ. Nâng tới độ cao cần thiết thì kê mễ kê chịu tải trước khi làm việc với vật. Cuối ca, ghi kết quả kiểm tra vào sổ giao ca.

Lưu ý: Không chui xuống dưới vật chỉ đỡ bằng kích hoặc treo trên móc. Không dùng thiết bị nâng hàng để nâng người. Người vận hành luôn đứng ngoài vùng rơi của tải.

IV. Phụ kiện nâng hạ quyết định an toàn

Cũng như chiếc dây xích đứt ở mắt xích yếu nhất, cả bộ dây cẩu chỉ chịu được bằng chi tiết yếu nhất. Ví dụ ma ní 2 tấn trong bộ dây 5 tấn thì cả bộ chỉ còn 2 tấn.

Cáp thép có hệ số an toàn 4:1. Dầy cẩu vải polyester có hệ số 5:1  và không dùng trên 100 độ C.

Khóa cáp cũng cần đủ số lượng. Cáp 6-8mm dùng 3 khóa, cáp 10-14mm dùng 4 khóa, cáp 16-20 mm dùng 5 khóa.

V. Các yếu tố quan trọng khi lựa chọn các thiết bị nâng hạ chuyên dụng

Ứng với mỗi thiết bị nâng hạ, bạn sẽ có những yếu tố quan trọng cần lựa chọn.

• Tải trọng và độ dư: Hãy nhớ không chọn thiết bị vừa khít khối lượng vật.
• Không gian làm việc: Khe dưới máy dưới 150 mm thì dùng kích thủy lực thấp hoặc kích thủy lực móc
• Nguồn điện: Pa lăng, tời phụ thuộc vào cả xưởng 220V và 380 V
• Tần suất dùng: Sử dụng liên tục cả ca nên chọn thiết bị 3 pha.

VI. 4 sai lầm thường gặp khi sử dụng thiết bị nâng hạ công nghiệp 

Sai lầm 1: Chia đều tải cho nhiều kích

Giả sử bạn có một máy ép 60 tấn đặt trên 4 kích, góc nặng nhất chịu khoảng 20 tấn. Nếu dùng 4 kích 15 tấn thì ở góc 20 tấn sẽ bị quá tải. Do vậy, với công thức tính, bạn lấy 20*1,3 được 26 tấn, cần 4 kích 30 tấn.

Sai lầm 2: Ghép phụ kiện lệch tải

Ma ní 2 tấn trong bộ cáp 5 tấn sẽ quá tải khi cẩu hàng 4 tấn. Hãy kiểm tra tải ghi trên từng chi tiết trước khi móc.

Sai lầm 3: Dùng thiết bị chưa kiểm định

Chỉ được dùng thiết bị nâng đã kiểm định đạt theo mục 3.6.1.1 của QCVN 7:2012. Hãy nhớ hạn kiểm định 2-3 năm tùy loại theo Thông tư 54/2016.

Sai lầm 4: Lệch áp suất giữa bơm và kích

Kích thủy lực làm việc ở áp suất 50-70 MPa, khoảng 700 bar. Bơm và xi lanh phải cùng áp suất định mức. Ví dụ bơm 700 bar đi với xi lanh 700 bar.

Kích thủy lực rời đi cùng bơm điện, phải cùng áp suất định mức

Khi đầu tư các thiết bị nâng hạ chuyên dụng, nên bắt đầu từ việc cần làm là: Xác định nâng bao nhiêu, cao bao nhiêu, ở đâu và bao lâu một lần. Từ đó mới chọn thiết bị và phụ kiện đi kèm. Đầu tư đúng là quyết định thành công nâng cao tốc độ và an toàn cho công việc. Ngoài ra, việc kiểm định đúng thời hạn giúp thiết bị luôn đủ điều kiện sử dụng.

Nếu bạn cần chọn kích, tời hay phụ kiện nâng hạ cho công trình, hãy gửi khối lượng vật và điều kiện lắp đặt qua hotline/zalo 0965 660 836, kỹ thuật viên sẽ gợi ý thiết bị phù hợp, bảo hành chính hãng đầy đủ CO/CQ.

Xem thêm: Tời điện là gì? Cấu tạo 8 bộ phận và 6 bước dùng an toàn